Áp dụng công cụ mô hình WEAP trong công tác quản lý lưu vực sông liên tỉnh

Thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam đang phải đối mặt với những thách thức muôn hình vạn trạng trong công tác quản lý lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn, liên quan đến những thay đổi trong hình thái lũ lụt, gia tăng hạn hán thiếu nước, cũng như tình trạng ô nhiễm và mặn hoá nguồn nước mặt. Những vấn đề trên đều có liên hệ ở một mức độ nào đó với quá trình phát triển và vận hành của các hồ chứa thuỷ điện ở thượng nguồn hệ thống sông liên tỉnh này.

VGTB

Toàn cảnh lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn (từ giao diện mô hình WEAP)

Tháng 9/2015, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định 1537/QD-TTg, đặt ra các quy tắc cho việc vận hành các hồ chứa trong hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn, nhưng quy trình vận hành này dường như chưa đạt được hiệu quả mong muốn. Và trong khi Quảng Nam và Đà Nẵng vẫn loay hoay với những vấn đề về quản lý nước, thì những thiệt hại và rủi ro đối với con người, tài sản và sản xuất vẫn tiếp tục gia tăng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số và phát triển kinh tế.

Sự ra đời của Ban Điều phối về Quản lý Tổng hợp lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn và vùng bờ Quảng Nam – Đà Nẵng vào tháng 8/2017 vừa qua là một dấu mốc quan trọng của nỗ lực hợp tác giữa hai địa phương trong việc giải quyết các vướng mắc còn tồn tại về quản lý nguồn nước. Việc thành lập Ban điều phối xuất phát từ nhận thức rằng các rủi ro và thách thức đối với quá trình phát triển của hai địa phương có mối liên hệ tương tác lẫn nhau, đan xen với nhau bởi chính dòng chảy của sông Vu Gia và Thu Bồn cùng những chi lưu của hai dòng sông này.

Một lĩnh vực trọng tâm trong kế hoạch hoạt động của tổ chức lưu vực sông (RBO) này là việc xây dựng một mô hình Đánh giá và Lập kế hoạch về tài nguyên nước (WEAP) cho toàn bộ lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn. Đây là hoạt động do ISET khởi xướng, trong khuôn khổ dự án thuộc chương trình Đối tác Chống chịu Toàn cầu (GRP), trong khoảng thời gian trước khi Ban Điều phối được thành lập chính thức, và sẽ tiếp tục được tăng cường triển khai với sự hỗ trợ của Ban Điều phối. Một mô hình lưu vực sông đa dạng về chức năng, không chỉ phân tích cung, cầu và cơ sở hạ tầng ngành nước, và còn xem xét cả các tương tác thuỷ văn nhằm mô tả dòng chảy bề mặt và tưới tiêu nông nghiệp, mô hình WEAP được kỳ vọng sẽ nắm bắt được bản chất phức tạp của những mối liên hệ ràng buộc về tài nguyên nước giữa Quảng Nam và Đà Nẵng, cung cấp những phân tích đa diện về những phương án chiến lược khác nhau về quản lý nước, qua đó tạo dựng sự hiểu biết và hỗ trợ cho các chính sách và quết định về quản lý tổng hợp lưu vực sông.

Nhóm công tác thường trực của Ban điều phối, gồm các chuyên gia các sở ngành và đơn vị chủ chốt của hai địa phương (đặc biệt là tại Phòng Khí tượng Thuỷ văn và BĐKH thành phố Đà Nẵng và Chi cục Biển và Hải đảo tỉnh Quảng Nam), được phân công phối hợp với các chuyên gia của ISET trong việc xây dựng và phân tích mô hình WEAP. Một lợi thế lớn trong công việc này là những kiến thức và kết quả mô hình WEAP mà thành phố Đà Nẵng thừa hưởng từ dự án đánh giá tài nguyên nước do Quỹ Rockefeller tài trợ, kết thúc năm 2016. Mô hình WEAP cho lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn do đó sẽ dựa trên cơ sở của mô hình hiện có của Đà Nẵng.

IMG_2122

Tập huấn WEAP tại Tam Kỳ 11-13/9/2017 (Ảnh: Sở TNMT Quảng Nam)

Một khoá tập huấn kéo dài 3 ngày đã được tổ chức tại thành phố Tam Kỳ của tỉnh Quảng Nam từ 11-13/9/2017, trong đó TS. David Yates, chuyên gia tư vấn của ISET từ Trung tâm Nghiên cứu Khí quyển Quốc gia Hoa Kỳ (NCAR), một chuyên gia giàu kinh nghiệm về mô hình WEAP, đã cung cấp cho các thành viên nhóm công tác, đặc biệt là các cán bộ của Quảng Nam còn chưa quen thuộc với công cụ mô hình hoá này, các kiến thức cơ bản và chi tiết về các chức năng của công cụ WEAP, và cơ hội tham gia vào các bài tập, trực tiếp vận dụng các chức năng của mô hình vào các vấn đề cụ thể và thực tiễn của các lưu vực sông trên địa bàn.

IMG_4964

TS. David Yates trình bày về mô hình WEAP cho lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn tại SLD3 (Ảnh: Sở TNMT Đà Nẵng)

Sau hội thảo tập huấn này, vào ngày 15/9/2017, ISET và Ban Điều phối đã tổ chức một hội thảo Chia sẻ – Học hỏi – Đối thoại (SLD) tại Đà Nẵng, cũng là sự kiện lớn đầu tiên của Ban Điều phối từ khi chính thức thành lập vào tháng 8, và sự kiện thứ 3 trong chuỗi các SLD trong khuôn khổ dự án GRP. Một mục tiêu chính của hội thảo SLD lần này là bước đầu chia sẻ và thảo luận về các kết quả của giai đoạn đầu xây dựng mô hình WEAP. Trong hội thảo này, TS. David Yates đã trình bày về các kết quả mới nhất của mô hình WEAP cho lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn, trong đó đưa ra bốn kịch bản khác nhau, dựa vào mối tương quan với quy trình vận hành liên hồ chứa hiện hành:

  • Kịch bản A: Tiền phát triển (khi không có hồ chứa và công trình dẫn dòng)
  • Kịch bản B: Quản lý hồ chứa theo quy trình vận hành hiện nay (Quyết định 1537)
  • Kịch bản C: Quy trình vận hành nhạy cảm với điều kiện mưa lũ (Tăng mực nước tối đa lên mức gần bằng dung tích hồ)
  • Kịch bản D: Quy trình vận hành nhạy cảm với điều kiện khô hạn (Tăng lượng xả hồ Đắk Mi 4 lên gấp 3 trong cả giai đoạn vận hành gia tăng và vận hành bình thường)
BCD dak mi

Kết quả mô phỏng dòng chảy của Đắk Mi tại Thạnh Mỹ đối với các kịch bản khác nhau

Các đại biểu tham dự hội thảo ghi nhận sự nhất quán của nhiều kết quả mô phỏng của mô hình với điều kiện thực tế, cho thấy mô hình có khả năng cao trong việc phản ánh những mối tương quan về tài nguyên nước trong lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn. Tuy nhiên, chuyên gia mô hình WEAP nhấn mạnh rằng mô hình mới chỉ đang ở giai đoạn đầu xây dựng, và bài trình bày chỉ nhằm đưa ra dẫn chứng minh hoạ cho những thông tin mà mô hình có thể hoặc không thể cung cấp, thông qua đó gợi ra các thảo luận về việc mô hình có thể hữu ích như thế nào trong việc hỗ trợ quyết định về chiến lược quản lý tài nguyên nước. Do đó, vẫn còn quá sớm để rút ra kết luận hay khuyến nghị từ các thông tin của mô hình ở giai đoạn này.

Các thảo luận của các thành viên nhóm công tác và chuyên gia dự án cho thấy các đại biểu có sự nhất trí cao về việc mô hình cần được hoàn thiện và bổ sung thêm vào các lỗ hổng về số liệu, đặc biệt là các số liệu về mực nước hồ trong quá khứ, lượng mưa (nhất là ở khu vực thượng lưu các hồ chứa), và mức ngập ở các khu vực đồng bằng ở hạ du. Thêm vào đó, một trong những câu hỏi quan trọng mà mô hình cần trả lời được liên quan đến công trình chia nước chuyển dòng tại hồ Đắk Mi 4 trên sông Thu Bồn, một vấn đề mà cả hai địa phương đều rất quan tâm. Nhóm công tác mô hình sẽ dựa vào các khuyến nghị này để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện mô hình nhằm đáp ứng tốt nhất các mục tiêu của dự án—gồm việc tìm hiểu về các cân nhắc được-mất của Quảng Nam và Đà Nẵng trong công tác quản lý rủi ro về lũ lụt và tài nguyên nước, và thúc đẩy các chính sách và lộ trình hành động mới về quản lý các rủi ro này nhằm thúc đẩy quá trình phát triển bền vững và toàn diện ở cả hai địa phương.

Ngoài các thảo luận về mô hình WEAP, hội thảo SLD còn thảo luận về kết quả của đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương tại cộng đồng do các chuyên gia tổ chức CARE Quốc tế thực hiện tại năm phường xã tại Đà Nẵng và Quảng Nam, với mục đích tìm hiểu về các sự kiện thiên tai lịch sử và tác động tại địa phương, tăng cường công tác ứng phó với lũ lụt và hạn hán, hướng tới xây dựng kế hoạch giảm nhẹ thiên tai cho các cộng đồng và những đối tượng dễ bị tổn thương nhất của cộng đồng. Nhóm công tác địa phương còn trình bày về dự án đề xuất xây dựng các trạm quan trắc chất lượng môi trường nước trên hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn.

Hội thảo Chia sẻ – Học hỏi – Đối thoại tiếp theo của dự án dự kiến sẽ được tổ chức vào cuối tháng 10/2017.

Thơ Nguyễn, ISET-Việt Nam

Advertisements
This entry was posted in flood management, Urban resilience, Vietnamese / Tiếng Việt and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s