Hạ nhiệt cho các đô thị Việt Nam

Trong những năm gần đây, người dân các đô thị, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh, ngày càng cảm nhận rõ rệt những ảnh hưởng tăng dần của nắng nóng đối với cuộc sống và công việc hàng ngày.

Heat-Vnexpress

Nắng nóng ở Hà Nội tháng 6/2017. Nguồn: VnExpress

Những ngày đầu tháng 4/2017, đợt nắng nóng ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh khu vực đông và tây Nam bộ có nhiệt độ phổ biến ở mức trên 35oC, kéo dài từ 12-16 tiếng mỗi ngày, gây cảm giác nóng bức kéo dài và nhiều nguy cơ về sức khoẻ cho người dân[i]. Đợt nắng nóng hồi đầu tháng 6 tại Hà Nội ghi nhận mức nhiệt độ vượt kỷ lục 45 trong lịch sử đo đạc khí tượng của thành phố này với nhiệt độ đo được vào ngày 4/6/2017 tại trạm khí tượng Hà Đông là 42,5oC[ii]. Trong đợt nắng nóng này, Hà Nội đã ghi nhận hai trường hợp tử vong do nắng nóng[iii]. Sức khoẻ, cuộc sống và sinh kế của người dân, đặc biệt là người già, trẻ em, người nghèo và những người lao động ngoài trời bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Cũng trong cùng thời gian này, nhiệt độ đo được tại khu vực khác ở miền Trung cũng lên tới 38-40oC[iv].

Theo một nghiên cứu mới đây của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO)[v], diễn biến nhiệt độ mùa hè tại Hà Nội trong tương lai với tác động của biến đổi khí hậu sẽ còn trở nên khắc nghiệt hơn nữa. Cụ thể, theo kịch bản phát thải trung bình, nhiệt độ của mùa hè Hà Nội năm 2100 có thể tương đương với nhiệt độ cao nhất trung bình hiện nay tại thành phố New Delhi của Ấn Độ, tức là khoảng 40,5oC. Còn theo kịch bản phát thải cao, mức tăng nhiệt độ có thể lên tới 41oC, tương đương với nhiệt độ trung bình hiện nay tại thành phố Faisalabad của Pakistan, thành phố được ví là một trong những chảo lửa của thế giới.

Thêm vào đó, phần lớn các đô thị ở miền Bắc và miền Trung nước ta còn chịu ảnh hưởng bởi hình thái khí hậu với độ ẩm cao, làm tăng cảm giác nóng và cản trở sự làm mát của cơ thể qua cơ chế đổ mồ hôi. Độ ẩm cao làm giảm giới hạn của nhiệt độ gây nguy hiểm cho sức khoẻ con người, làm tăng nguy cơ nguy đột quỵ và thậm chí tử vong của người lao động làm việc ngoài trời khi nắng nóng liên tục ở mức cao. Sự thu hẹp dần của các diện tích cây xanh, hồ nước, thay thế bởi các công trình cao ốc và các bề mặt bê tông hấp thụ ánh nắng, sự gia tăng của mật độ các công trình, số lượng các phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hoá thạch, và thói quen sử dụng điều hoà làm mát vào những ngày nắng nóng làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và giảm dần mức chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm. Tất cả các yếu tố này khiến cho nhiệt độ thực tế ở các đô thị lớn càng khắc nghiệt hơn, tạo thêm thách thức cho việc ứng phó với nắng nóng.

Theo dự đoán của WMO[vi], nhiệt độ kỷ lục vào những năm cuối thế kỷ này tại Hà Nội có thể sẽ đạt tới con số là 48oC, với mức nhiệt cảm nhận lên tới 55-58oC. Với những con số dự đoán kinh khủng như vậy, thì những tác động đến cuộc sống của hàng triệu người dân ở Hà Nội, và tương tự với hàng chục triệu người ở các đô thị khác trên mọi vùng miền của Việt Nam, là không thể tưởng tượng nổi.

Theo một nghiên cứu do Viện Chuyển đổi Môi trường và Xã hội (ISET) và Trung tâm Nghiên cứu Sức khoẻ Cộng đồng và Phát triển (COHED) thực hiện tại Đà Nẵng[vii], dự đoán đến năm 2050, giá trị trung vị của chỉ số nhiệt độ ban ngày tại thành phố miền Trung này sẽ ít khả năng giảm xuống dưới mức 43.9oC vào bất kỳ mùa nào trong năm, và mùa nóng sẽ kéo dài từ tháng 3 đến hết tháng 10, tức là dài hơn trước đây từ 2-3 tháng. Trong khi đó, mức nhiệt độ khuyến cáo của Bộ y tế đối với những người làm các công việc nhẹ và bàn giấy trong nhà là 34°C, và đối với những người làm các công việc nặng nhọc là 30oC[viii].

Da Nang

So sánh nhiệt độ môi trường và chỉ số nhiệt ngày và đêm tại Đà Nẵng, số liệu lịch sử và dự đoán. Nguồn: ISET & COHED 2016

Để đối phó với sự gia tăng về cường độ cũng như diễn biến thất thường của các đợt nắng nóng hiện nay, một giải pháp phổ biến của các hộ dân với thu nhập trung bình và thu nhập cao, cũng như các cơ quan, doanh nghiệp ở các đô thị là sử dụng máy điều hoà để làm mát. Tuy nhiên, việc sử dụng điều hoà nhiệt độ không chỉ tiêu hao một lượng lớn điện năng (qua đó gián tiếp làm gia tăng lượng phát thải khí nhà kính), mà còn góp thêm vào hiện tượng đảo nhiệt đô thị, làm gia tăng mức nhiệt độ ngoài trời cả ban ngày lẫn ban đêm và khiến cho người lao động không có cơ hội phục hồi sức khoẻ sau ngày dài làm việc trong tình trạng nóng bức. Đối với những người lao động làm việc ngoài trời, việc đối phó với cái nóng như thiêu đốt của mùa hè trong các đô thị càng khó khăn hơn khi diện tích cây xanh của các thành phố ngày càng có xu hướng bị thu hẹp lại.

Vậy, có những giải pháp bền vững nào giúp giảm nhiệt cho các đô thị, cũng như giúp người dân ứng phó hiệu quả hơn với tình trạng gia tăng nhiệt độ cực đoan ở các đô thị của Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu? Dưới đây là một số gợi ý ban đầu, rút ra từ một số nghiên cứu và kinh nghiệm của cả Việt Nam và một số quốc gia khác trên thế giới, chia theo một số lĩnh vực khác nhau.

Quy hoạch và thiết kế đô thị

  • Để góp phần giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, một trong những cách làm hiệu quả nhất là quy hoạch đô thị nhằm tăng diện tích cây xanh và hồ nước, giúp lọc và hấp thụ các khí nhà kính và khí thải ô nhiễm ở đô thị, đồng thời giúp điều hoà không khí và hấp thụ nhiệt[ix].
  • Ở quy mô nhỏ hơn, đối với từng công trình và toà nhà, thiết kế giảm bề mặt bê tông với việc sử dụng các vật liệu bề mặt có khả năng phản xạ ánh sáng cao, trong đó có việc phủ xanh mái nhà và tường nhà cũng góp phần đáng kể cho việc làm mát công trình và hấp thụ khí nhà kính[x].
  • Các thành phố nên bố trí các công trình trong đô thị nhằm tăng hiệu qua đón gió và thoát nhiệt. Đồng thời, việc thiết kế và sử dụng hiệu quả hệ thống thông gió tự nhiên trong các toà nhà sẽ giúp giảm phụ thuộc vào việc sử dụng điện năng để làm mát.

Giao thông và năng lượng

  • Quy hoạch giao thông trong tương lai cần hướng tới giảm dần việc sử dụng các phương tiện giao thông cá nhân gây ô nhiễm và phát thải khí nhà kính như ô tô, xe máy, tăng cường sử dụng các phương tiện công cộng như xe buýt, tàu điện, đồng thời chuyển sang sử dụng xe đạp hoặc đi bộ cho các khoảng cách ngắn. Điều này đòi hỏi có sự đầu tư về cơ sở hạ tầng tương ứng, như hệ thống tàu điện ngầm/tàu điện trên cao, các làn đường riêng cho xe buýt, xe đạp, người đi bộ, nơi đỗ xe, trú mưa nắng, v.v. giúp tăng sự thuận tiện và tạo thói quen cho người dân.
  • Ở cấp độ hộ gia đình hoặc ở các công sở, cần nâng cao nhận thức và hướng dẫn sử dụng điều hoà nhiệt độ và các máy móc tiêu thụ điện khác một cách hiệu quả, hạn chế tiêu tốn điện năng không cần thiết.

 Chính sách an toàn lao động[xi]

  • Điều chỉnh quy định của Bộ Y tế về ngưỡng nhiệt độ an toàn (hiện nay ở mức 34, 32, và 30oC đối với người lao động làm việc với cường độ nhẹ, trung bình và nặng) để bảo vệ tốt hơn sức khoẻ cho người lao động.
  • Đặt ra các tiêu chuẩn chặt chẽ hơn về thông gió và làm mát nhà xưởng, theo dõi và cảnh báo các mức nhiệt độ nguy hiểm, thay đổi chế độ làm việc, cung cấp quần áo bảo hộ và nước uống cho người lao động.
  • Trồng cây xanh tạo bóng mát và xây dựng các chòi tránh nắng cho những người lao động làm việc ngoài trời.

Trên đây mới chỉ là gợi ý ban đầu về một số biện pháp bền vững và thiết thực hơn cho vấn đề gia tăng nhiệt độ ở các đô thị Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Cần lưu ý rằng những giải pháp liên quan đến quy hoạch, hạ tầng và chính sách cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng để đánh giá về hiệu quả trước khi thực hiện, và cần được thiết kế và thực hiện một cách đồng bộ, tránh gây các tác động không mong muốn, hay làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân.

Thơ Nguyễn – ISET


Tài liệu tham khảo / Ghi chú:

[i] http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20170408/het-mua-tphcm-lai-nang-nong-nhu-do-lua/1294494.html

[ii] http://www.tinmoi.vn/nong-425-do-c-nhiet-do-tai-ha-noi-khoc-liet-nhat-trong-45-nam-qua-011453298.html

[iii] http://www.baomoi.com/ha-noi-hai-nguoi-tu-vong-do-nang-nong-khoc-liet/c/22461994.epi

[iv] http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/nang-nong-gay-gat-o-ha-noi-vuot-42-do-c-3594754.html

[v] https://public.wmo.int/en/media/press-release/“summer-city”-videos-explain-impact-of-climate-change-miami

[vi] https://public.wmo.int/en/media/press-release/“summer-city”-videos-explain-impact-of-climate-change-miami

[vii] Opitz-Stapleton, S., et al., 2016. Heat index trends and climate change implications for occupational heat exposure in Da Nang, Vietnam. clim. Ser. http://dx.doi.org/10.1016/j.cliser.2016.08.001

[viii] Trong điều kiện độ ẩm dưới hoặc bằng 80oC, theo TCVN 5508 – 1991.

[ix] Gunawardena, K.R., Wells, M.J. and Kershaw, T., 2017. Utilising green and bluespace to mitigate urban heat island intensity. Science of the Total Environment, 584, pp.1040-1055.

[x] Aflaki, A., Mirnezhad, M., Ghaffarianhoseini, A., Ghaffarianhoseini, A., Omrany, H., Wang, Z.H. and Akbari, H., 2017. Urban heat island mitigation strategies: A state-of-the-art review on Kuala Lumpur, Singapore and Hong Kong. Cities, 62, pp.131-145.

[xi] Theo: Opitz-Stapleton, S., & Hawley, K. (2014). Da Nang, Vietnam: Heat Stress and Climate Change. Boulder, CO: Institute for Social and Environmental Transition-International.

Advertisements
This entry was posted in Climate Change, Extreme weather, urban planning, Vietnamese / Tiếng Việt and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s